Tijdens grootschalige opgravingen in de regio hebben archeologen een spectaculaire ontdekking gedaan: in de dorre heuvelrug werden maar liefst 1.864 historische graftombes blootgelegd. De oudste graven binnen deze enorme dodenstad dateren al uit de 6e eeuw voor Christus, wat het diepe historische belang van deze kustregio onderstreept. Baria was destijds een strategische maritieme hub, ideaal gelegen voor de handel over de Middellandse Zee en de exploitatie van de nabijgelegen zilvermijnen van de Sierra Almagrera.
Rijkdom, goud en unieke Fenicische familiegraven
De opbouw van de tombes in de necropolis van Baria varieert sterk en weerspiegelt op heldere wijze de verschillende sociale klassen en culturele invloeden van de vroege bewoners. De eenvoudigste graven bestaan uit simpele urnen en crematieresten in de open grond, wat duidt op de begraafplaatsen van het gewone volk. De absolute blikvangers zijn echter de monumentale, hypogea genaamd: in de harde rotsen uitgehouwen gangen en ondergrondse grafkamers. Sommige van deze indrukwekkende kamers hebben een oppervlak van wel 26 vierkante meter.
Toen de beroemde Belgisch-Spaanse archeoloog Louis Siret aan het einde van de 19e eeuw begon met de eerste wetenschappelijke opgravingen, stuitte hij op een ongekende weelde. In deze grote rotskamers werden enorme hoeveelheden puur goud, kostbare juwelen, beschilderd aardewerk, struisvogelieren en andere waardevolle grafgiften gevonden. Dit bewijst dat Baria een buitengewoon welvarende gemeenschap was. De in de rotsen uitgehakte tombes dienden als familiegraven voor de rijkste Fenicische en Carthagische elites. Uniek is dat archeologen op deze specifieke locatie maar liefst 50 van dit soort monumentale familiegraven hebben ontdekt. Ter vergelijking: in de rest van heel Spanje zijn er in totaal slechts 10 van zulke graven bekend. Dit astronomische aantal benadrukt nogmaals de uitzonderlijke status die Baria destijds genoot.
De Romeinse verovering: De bittere strijd van generaal Scipio
Vanwege de enorme rijkdom en strategische ligging aan de kust, lieten ook de Romeinen al snel hun oog vallen op Baria. Tijdens de Tweede Punische Oorlog trok de legendarische Romeinse generaal Scipio Africanus naar het zuiden, nadat hij het nabijgelegen Carthago Nova (het huidige Cartagena) succesvol had veroverd op de Carthagers. Zijn volgende hoofddoelwit was deze rijke kustvesting. Historische geschriften uit die tijd onthullen dat Scipio, die bekendstond om zijn snelle militaire successen, had ingeschat de stad in slechts één of twee dagen op de knieën te krijgen.
De inwoners van Baria gaven zich echter niet zomaar gewonnen en vochten voor elke meter. Het duurde uiteindelijk bijna een vol jaar van hevige, uitputtende belegeringen voordat de Romeinen de stad definitief wisten in te nemen. Recente archeologische vondsten van massieve, metersdikke muren bevestigen dat Baria in die tijd beschermd werd door een indrukwekkende en geavanceerde verdedigingslinie, wat de langdurige weerstand verklaart. Na de bloedige verovering braken de Romeinse gloriejaren aan. Direct aan de kust, vlak naast de huidige historische verdedigingstoren Torre de Cristal, bouwden de Romeinen een grote industriële visverwerkingsfabriek. Hier produceerden zij op grote schaal 'Garum', de befaamde en peperdure Romeinse vissaus die in het hele Romeinse Rijk als een ultieme delicatesse gold en voor een hernieuwde stroom van rijkdom zorgde.
Een levend kerkhof: De anekdote van de Romein onder het bad
Vandaag de dag is vrijwel het gehele grondgebied van het huidige Villaricos officieel aangemerkt als beschermd archeologisch gebied. Tot op de dag van vandaag stuiten inwoners en aannemers nog regelmatig op menselijke resten of antieke skeletten wanneer zij een tuin willen aanleggen of een nieuwe fundering graven. Dit heeft in de loop der jaren geleid tot zeer opmerkelijke en soms bizarre situaties.
Een bekende lokale anekdote vertelt het waargebeurde verhaal van een Britse expat die een huis kocht in het dorp. Omdat hij de Spaanse taal niet machtig was, wist hij destijds niet dat zijn nieuwe adres, de 'Calle Necropolis', letterlijk vertaald 'Kerkhofstraat' betekent – en dat is niet zonder reden. Na vijf jaar in het huis te hebben gewoond, kreeg de man te maken met een hardnekkige lekkage in zijn badkamer. Hij schakelde een lokale loodgieter in, die de complete badkuip moest slopen om bij de verborgen leidingen te kunnen komen. Tot grote schrik van de loodgieter trof hij direct onder de badkuip een perfect intact menselijk skelet aan. De politie werd onmiddellijk gealarmeerd in de veronderstelling dat er een gruwelijk modern misdrijf had plaatsgevonden. Na forensisch onderzoek door experts bleek het echter niet om een recent slachtoffer te gaan, maar om een Romeinse inwoner van Baria die daar bijna 2.000 jaar geleden in de toenmalige begraafplaats respectvol ter ruste was gelegd!
Praktische informatie voor je bezoek aan Baria
De archeologische site van Baria is open voor het publiek en de toegang is volledig gratis voor alle bezoekers. Wanneer je de mysterieuze ruïnes wilt bezoeken, dien je je vooraf te melden bij de markante 'Torre de Cristal' (de kristallen toren) aan de kustlijn van Villaricos. Binnen in deze historische verdedigingstoren uit de 18e eeuw bevindt zich het lokale VVV-kantoor en toeristenbureau.
Tijdens de warme zomermaanden wordt er elke zaterdagavond om 19:00 uur een officiële rondleiding georganiseerd over het opgravingsterrein. Houd er rekening mee dat deze gidsbeurt uitsluitend in het Spaans wordt gegeven. Het meelopen met de gids is echter zeer aan te raden; de gidsen geven zelf eerlijk toe dat het terrein voor het ongetrainde oog soms overkomt als 'een paar kale gaten in de droge grond'. De historische uitleg brengt de unieke verhalen achter deze gaten pas echt tot leven. Let op: het omliggende landschap is ruw, droog en heuvelachtig. Hierdoor is de archeologische vindplaats helaas niet geschikt voor kinderwagens of reizigers die slecht ter been zijn. Zorg ook voor stevige wandelschoenen en voldoende water tijdens je ontdekkingstocht.
